عبد الله الأنصاري الهروي ( مترجم وشارح : اسماعيل منصورى لاريجانى )
121
منازل السائرين ( فارسى )
تلمسانى اين عبارت خواجه را اينگونه بيان كرده : « و للخاصة خسّة ؛ خاصه متوسطان وادى سلوكاند و مقصود از خشيت ترس براين نكته است كه آنچه از قرب برايشان ايجاد شده ( به واسطهء عدم رعايت زهد ) خلوصش مكدر شود . چرا كه آنها در مقام خصوص هنوز از تمكن برخوردار نشدهاند و به تمكن نمىرسند ، مگر اينكه به مقام خاصة الخاص برسند . « 1 » امام صادق عليه السّلام دربارهء زهد فرمودند : الزهد مفتاح باب الاخرة و البرائة من النار و هو تركك كل شئ يشغلك عن الله من غير تأسف على فوتها « 2 » . زهد كليد در بهشت و برائت از جهنم است و آن ترك كردن هرچيزى است كه آدمى را از حضرت بارى تعالى مشغول كند و دريغ نداشتن است بر از دست رفتن امور دنيوى . حاصل آنكه حقيقت زهد ترك هر چيزى است كه آدمى را از خدا و از ياد او باز دارد . مثل متاع دنيا و خواهشهاى آن ، خواه اندك باشد خواه بسيار ، خواه مال و خواه جاه و خواه . . . و كمال زهد ، زهد از دنيا و آخرت است . طبق نظر خواجه زهد براى عوام موجب تقرب است . چرا كه ايشان به وسيلهء زهد به سوى خداوند تقرب مىجويند تا خداوند به آنان پاداش بخشد و براى مريد ضرورى و واجب است ، زيرا مريد دل به خدا بسته است و با يكى ساختن همت و رغبت خويش ، رو به خدا مىرود . پس بركندن دل از هرچيز جز خدا براى او ضرورى است . مولا امير المومنين عليه السّلام زهد را چونى تعريف مىفرمايند : الزهد كلمة بين كلمتين قال الله تعالى من القرآن « 3 » : لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ . « 4 » زهد به تمامى معنى كلمه در دو جلمه از قرآن است : در آنچه از دست مىدهيد تأسف نخوريد و از آنچه به دست مىآوريد شادمان نشويد . حضرت مولى الموحدين در جايى ديگر مىفرمايد : افضل الزهد اخفاء الزهد « 5 » ؛ بالاترين زهد ، پنهانترين آن است .
--> ( 1 ) . تلمسانى ، شرح منازل السائرين ، ص 140 . ( 2 ) . بحار الانوار ، ج 67 ، ص 315 . ( 3 ) . بحار الانوار ، ج 67 ، ص 37 . ( 4 ) . حديد / 23 . ( 5 ) نهج البلاغه ، حكمت 38 .